) اعتراف به گناه نيست ] و از جمله ادعيه انبياء ( ع ) دعائى است كه خداى سبحان از نبى محترم خود موسى ( ع ) حكايت كرده كه در اوائل نشو و نمايش در مصر موقعى كه آن مرد قبطى را با سيلى كشته بود به درگاه خدا عرضه داشته : « قالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَغَفَرَ لَه إِنَّه هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ » « 1 » و نيز دعائى است كه آن را موقعى كه از مصر فرار كرد و به مدائن در آمد و براى دو دختر شعيب آبكشى نمود و با شكم گرسنه در سايه درختى آرميد ، به درگاه خدا عرضه داشت « رَبِّ إِنِّي لِما أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ » « 2 » . موسى ( ع ) در اين دو مسئلتش گذشته از التجاء به خدا و تمسك به ربوبيت او كه خود ادب جداگانه ايست از آداب عبوديت ، اين معنا را به كار برده كه در دعاى اولش چون مربوط به امور مادى دنيوى نبود بلكه صرفا توسل به مغفرت خدا بود به حاجت خود تصريح كرد . آرى خداوند دوست مىدارد كه بندگانش از او طلب مغفرت كنند ، چنان كه از نوح ( ع ) حكايت مىكند كه گفت : « وَاسْتَغْفِرُوا اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » « 3 » و اين سفارش و توصيه را نه تنها نوح ( ع ) كرده بلكه ساير انبياء ( ع ) هم مردم را به آن دعوت مىكرده‌اند . بخلاف دعاى دومش كه در آن حاجت خود را كه بر حسب دلالت مقام ضروريات زندگى از قبيل غذا و مسكن و امثال آن بوده ذكر نكرد ، بلكه تنها اكتفاء كرد به ذكر احتياج خود و براى اين از ذكر حوائج خود دم فرو بست كه دنيا را در نزد خدا قدر و منزلتى نيست . و اما اينكه عرض كرد : « رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي - پروردگارا من به خود ستم كردم پس بر من ببخشاى » بايد دانست كه اين اعتراف به ظلم و طلب مغفرت موسى ( ع ) از قبيل اعتراف آدم و همسر اوست كه گفتند : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » و خلاصه اين اعتراف موسى اعتراف به گناه نيست بلكه اعتراف به كارى است كه مخالف با مصلحت زندگى خود او بوده ، كما اينكه اعتراف آدم و حوا نيز از همين باب بوده است ، زيرا موسى ( ع ) اگر آن مرد را كشت قبل از بعثتش به رسالت و قبل از نهى از قتل نفس بوده ، علاوه بر اينكه مرد كافرى را كشت كه براى خون او احترامى نيست و دليلى هم در دست نيست بر اينكه چنين قتلى آن هم قبل از

--> ( 1 ) گفت پروردگارا من به خود ستم كردم پس به بخشاى بر من پس خداوند بر او ببخشود ، زيرا او بخشنده و مهربان است . سوره قصص آيه 16 . ( 2 ) پروردگارا من به هر چه كه بر من نازل كنى چه اندك و چه بسيار محتاجم . سوره قصص آيه 24 . ( 3 ) و طلب مغفرت كنيد از خدا كه خداوند بخشنده و مهربان است . سوره بقره آيه 199 .